Zamawiasz zrobotyzowane gniazdo produkcyjne albo dokładasz robota do istniejącej wtryskarki. Kto odpowiada za jego zgodność z przepisami? Jakie dokumenty powinieneś dostać przy odbiorze? Krótko i konkretnie, zgodnie z nowym rozporządzeniem.
Integrator jest producentem
W przepisach nie ma pojęcia „integrator”. Jeśli łączysz kilka maszyn wspólnym układem sterowania, we wspólnym celu produkcyjnym, powstaje zespół maszyn — czyli w świetle prawa nowa maszyna. Kto ją tworzy, ten jest jej producentem, ze wszystkimi tego konsekwencjami: analiza ryzyka, dokumentacja techniczna, instrukcja obsługi, ocena zgodności, oznakowanie CE i deklaracja.
Typowe gniazdo w przetwórstwie tworzyw sztucznych wygląda tak: wtryskarka, robot boczny lub kartezjański, magazynek etykiet IML a czasami jeszcze system kontroli wizyjnej, sztaplarka i pakowaczka w kartony. Przynajmniej trzy urządzenia od trzech różnych dostawców, wspólne wygrodzenie, zintegrowany układ sterowania, jeden cel produkcyjny – i w świetle prawa – jedna maszyna.
To jest punkt wyjścia dla wszystkiego, co poniżej.
Rzecz, o którą często się potykamy: nie ma czegoś takiego jak „deklaracja zgodności CE”. CE to oznakowanie. Dokument nazywa się:
- deklaracja zgodności WE — dla maszyn oddanych do użytku do 19.01.2027 (dyrektywa maszynowa 2006/42/WE),
- deklaracja zgodności UE — dla maszyn oddanych do użytku od 20.01.2027 (rozporządzenie 2023/1230).
Liczy się data wprowadzenia maszyny do obrotu lub oddania jej do użytku, a nie data produkcji czy podpisania kontraktu.
Czego powinieneś wymagać przy odbiorze
1. Bezpiecznego gniazda produkcyjnego. Jeśli masz wątpliwości – zgłaszaj je w trakcie budowy i testów, nie po odbiorze. Wspólnie zastanówcie się, jak lepiej zabezpieczyć dany obszar. Bezpieczeństwo nie jest punktem do negocjacji.
2. Kompletu dokumentów:
- Deklaracja zgodności UE (lub WE) dla całego gniazda produkcyjnego: w języku polskim, podpisana, wskazująca wszystkie zastosowane akty prawne. Uwaga: zastosowanie mogą mieć również inne przepisy, np. dyrektywa EMC 2014/30/UE.
- Instrukcja obsługi i konserwacji gniazda: po polsku, wraz z instrukcjami maszyn wchodzących w jego skład, do których się odwołuje.
- Schematy elektryczne i pneumatyczne gniazda oraz urządzeń wchodzących w jego skład. To nie jest kwestia dobrej woli integratora. Przepisy wymagają, by instrukcja zawierała rysunki, schematy i objaśnienia niezbędne do użytkowania, konserwacji i naprawy maszyny. Bez nich Twoje utrzymanie ruchu jest bezradne.
- Tabliczka znamionowa ze znakiem CE, nazwą i pełnym adresem integratora (producenta), oznaczeniem gniazda, numerem seryjnym i rokiem budowy.
Dopiero mając to wszystko, odbieraj gniazdo i uruchamiaj produkcję.
Czego integrator NIE musi Ci wydać: pełnej dokumentacji technicznej, w skład której wchodzi: ocena ryzyka, obliczenia, sprawozdania z badań, rysunki wykonawcze, kody sterowników. To zostaje u niego przez 10 lat i jest udostępniane organom nadzoru rynku na uzasadnione żądanie. Jeśli tego potrzebujesz, bo planujesz rozwijać linię własnymi siłami – należy to wynegocjować w umowie osobno.
Czego NIE musisz zbierać: odrębnych deklaracji zgodności dla każdej maszyny i robota w gnieździe. Deklaracja dotyczy zespołu maszyn jako całości, to integrator zbiera dokumenty podwykonawców do swojej dokumentacji technicznej. Część komponentów nie ma własnej deklaracji zgodności, tylko deklarację włączenia, a część w ogóle nie jest maszynami i deklaracji nie wymaga.
A jeśli integruję własnymi siłami?
Częste rozwiązanie. Wtedy producentem jesteś Ty i to Ty przygotowujesz analizę ryzyka, dokumentację techniczną, pomiary, instrukcję i wystawiasz deklarację. Zakres jest znacznie szerszy niż lista powyżej, gdyż powyższa lista to tylko to, co trafia do odbiorcy.
Można to zlecić firmie zewnętrznej specjalizującej się w ocenie zgodności. Nie można tego pominąć.
A jeśli integrator nie wystawia deklaracji?
Zdarza się, że integrator zastrzega w umowie, iż wykonuje wyłącznie montaż i połączenie elementów, a ocena zgodności zostaje po stronie zakładu. To jest dopuszczalne, zwłaszcza gdy masz własny dział techniczny albo gotową analizę ryzyka linii.
Pamiętaj jednak o jednym: status producenta wynika z faktów, nie z zapisu w umowie. Jeśli integrator faktycznie projektuje układ sterowania i dobiera funkcje bezpieczeństwa, żadna klauzula go nie zwolni. Natomiast Ty, przy takim podziale, musisz mieć plan: kto i kiedy wystawi deklarację. Bez niej gniazda nie uruchomisz zgodnie z prawem.
Odpowiedzialność
Producent / integrator odpowiada za zgodność wyrobu z przepisami.
Pracodawca odpowiada za bezpieczną eksploatację i tej odpowiedzialności nie da się nikomu przekazać żadną umową. W praktyce rozkłada się ona na kierownika produkcji, szefa utrzymania ruchu, dyrektora i właściciela zakładu.
Wszystko jest w porządku, dopóki nic się nie wydarzy. A jak się wydarzy, tłumaczenie „mówiłem, ale mnie nie słuchali” nie pomoże.
Trzy niuanse, o których warto wiedzieć
Deklaracja to nie certyfikat. Certyfikat wydaje jednostka zewnętrzna. Deklarację wystawia sam producent, na własną odpowiedzialność, czasem po wcześniejszych badaniach i pomiarach. Dla niektórych kategorii maszyn może być wymagany udział jednostki notyfikowanej.
Deklaracja nie „wygasa”. Ale jeśli wprowadzisz do gniazda istotną modyfikację, taką, która tworzy nowe zagrożenie albo zwiększa istniejące ryzyko, powstaje w świetle prawa nowa maszyna, a Ty stajesz się jej producentem. Bieżące naprawy, remonty i wymiana komponentów na identyczne nie stanowią istotnej modyfikacji.
W praktyce granica przebiega bliżej, niż się wydaje. Dołożenie systemu kontroli wizyjnej do pracującego gniazda, wymiana magazynka etykiet IML na model o innej geometrii, zmiana robota bocznego na szybszy albo przebudowa wygrodzenia pod nowy transporter – każda z tych zmian potrafi przesunąć granicę ryzyka i wymaga sprawdzenia, czy nie jest istotną modyfikacją. Jeżeli jest, dokumentację trzeba zaktualizować, a deklarację wystawić na nowo.
Zdjęcie osłony to nie modyfikacja, tylko naruszenie. Osłona zdjęta, bo „haczyła”, nie unieważnia deklaracji, natomiast czyni eksploatację maszyny niezgodną z prawem, a odpowiedzialność jest wyłącznie po stronie zakładu.
Jak działamy w MATSIM
Mamy dwie ścieżki. Wybór należy do Ciebie, jako Zamawiającego.
Ścieżka A — dostawa maszyny
Dostarczamy maszynę, np. magazynek etykiet IML, wraz z deklaracją włączenia oraz kompletem dokumentacji: instrukcją obsługi, schematem elektrycznym i pneumatycznym.
Integrację z gniazdem produkcyjnym, czyli z wtryskarką i robotem, np. kartezjańskim, wykonujesz we własnym zakresie. Ty jesteś wtedy producentem zespołu maszyn i Ty wystawiasz deklarację zgodności dla całości.
Ścieżka B — dostawa z integracją (preferowana)
Dostarczamy maszynę wraz z integracją w ramach linii technologicznej. MATSIM odpowiada za podłączenie elektryczne, pneumatyczne i mechaniczne, za zapewnienie bezpieczeństwa oraz zgodności z przepisami prawa. Komplet dokumentacji dostarcza MATSIM i MATSIM wystawia deklarację zgodności WE (UE) dla całego gniazda produkcyjnego.
Usługa jest wyceniana odrębnie i kosztuje – w zależności od złożoności tematu – od 2 000 do 6 000 EUR (dane na rok 2026).
Rekomendujemy ścieżkę B. Nie dlatego, że jest droższa, tylko dlatego, że odpowiedzialność za zgodność zostaje po stronie tego, kto faktycznie zaprojektował układ i zna go najlepiej.
Dotyczy to zarówno pojedynczych urządzeń do obsługi wtryskarek, jak i kompletnych gniazd budowanych w technologii IML.
Uwaga na częste niedopatrzenie — zwłaszcza w sektorze MŚP
Robot dostarczany do wtryskarki – boczny, kartezjański, przegubowy – to w większości przypadków maszyna nieukończona. Dostajesz do niego wyłącznie deklarację włączenia, a nie deklarację zgodności. To nie jest błąd dostawcy, tak ma być.
Zakup robota i jego podłączenie do wtryskarki, nawet przez autoryzowany serwis producenta, nie zapewnia Ci zgodności z przepisami. Serwis podłącza urządzenie; nikt przy tym nie ocenia bezpieczeństwa powstałej całości.
I nawet jeśli Twój robot ma własne oznakowanie CE jako kompletna maszyna, sytuacja się nie zmienia: wtryskarka + robot + wygrodzenie + sterowanie to zespół maszyn, dla którego ktoś musi wykonać ocenę zgodności i wystawić Deklarację Zgodności WE (UE) dla całego gniazda produkcyjnego.
Jeśli tego nie zrobiłeś, to formalnie eksploatujesz maszynę bez wymaganej deklaracji. Wystarczy jeden wypadek albo jedna kontrola, żeby to wyszło.
Najczęstsze pytania
Czy robot boczny do wtryskarki wymaga deklaracji zgodności?
Sam robot najczęściej jest maszyną nieukończoną i otrzymujesz do niego deklarację włączenia. Deklaracji zgodności wymaga natomiast całość, którą tworzy po podłączeniu: wtryskarka, robot, wygrodzenie i zintegrowane sterowanie.
Kto wystawia deklarację zgodności dla gniazda produkcyjnego?
Ten, kto występuje w roli producenta zespołu maszyn, czyli zwykle integrator. Jeżeli integrację wykonujesz sam albo integrator wyłączył ją z zakresu umowy, producentem jesteś Ty i obowiązek spoczywa na Tobie.
Czy potrzebuję osobnej deklaracji dla każdej maszyny w gnieździe?
Nie. Deklaracja obejmuje zespół maszyn jako całość. Dokumenty poszczególnych dostawców trafiają do dokumentacji technicznej producenta gniazda, a nie do Twojego segregatora.
Czy podłączenie robota przez serwis producenta załatwia sprawę?
Nie. Serwis wykonuje montaż i uruchomienie, ale nie przeprowadza oceny zgodności powstałego zespołu maszyn i nie wystawia deklaracji dla całości.
Co się zmienia 20 stycznia 2027 roku?
Dyrektywę maszynową 2006/42/WE zastępuje rozporządzenie 2023/1230, a deklaracja zgodności WE staje się deklaracją zgodności UE. Nie ma okresu przejściowego i decyduje data wprowadzenia maszyny do obrotu lub oddania jej do użytku.
Czy dołożenie systemu kontroli wizyjnej unieważnia deklarację?
Zależy od zakresu zmiany. Jeżeli modyfikacja tworzy nowe zagrożenie albo zwiększa istniejące ryzyko, jest istotną modyfikacją i wtedy powstaje nowa maszyna i deklarację trzeba wystawić ponownie.
Masz wątpliwości co do gniazda, które już pracuje na Twojej hali, albo planujesz nową integrację? Skontaktuj się z nami. Podpowiemy, w którym miejscu jesteś i czego brakuje.